సాంప్రదాయ సముద్ర మార్గాల్లో భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, భద్రతా సమస్యలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, ఆసియా మార్కెట్లతో ముఖ్యంగా భారత్, ఆసియా ప్రాంతంతో భూమార్గం ద్వారా రవాణా అనుసంధానాన్ని పెంచుకోవడానికి రష్యా తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తోంది. దీనికోసం తుర్క్మెనిస్తాన్, ఇరాన్, అఫ్గానిస్తాన్, పాకిస్తాన్ మీదుగా రైలు మార్గాన్ని నిర్మించే అవకాశాలను రష్యా మొదలుపెట్టింది.
ఈ విషయాన్ని రష్యా డిప్యూటీ ప్రైమ్ మినిస్టర్ మరాత్ ఖుస్నుల్లిన్ అధికారిక వార్తా సంస్థ 'టాస్' (TASS) కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో వెల్లడించారు. బోస్ఫరస్ జలసంధి, హోర్ముజ్ జలసంధి వంటి కీలక సముద్ర జలమార్గాల్లో తలెత్తుతున్న ముప్పుల దృష్ట్యా రైలు మార్గం ఏర్పాటు చేయడంపై సమగ్ర విశ్లేషణ జరగాలని ఆయన స్పష్టం చేశారు. భారత్కు కనెక్టివిటీ ఇచ్చే ఏ రకమైన ఆప్షన్ అయినా తమకు ఒకే అని ఆయన పేర్కొన్నారు.
రష్యా డిప్యూటీ పీఎం చేసిన వ్యాఖ్యలు రష్యా నుండి భారత్కు వెంటనే డైరెక్ట్ ప్యాసింజర్ లేదా ఫ్రైట్ రైలును ప్రారంభించేస్తున్నారని అర్థం కాదని విశ్లేషకులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. ఇది కేంద్ర ఆసియా, మధ్యప్రాచ్యం మీదుగా రష్యాను భారత్తో కలిపే భూతల రవాణా నెట్వర్క్ విస్తరణ ఆలోచనలో భాగం మాత్రమే.
ప్రస్తుతం రష్యా, భారత్, ఇరాన్ భాగస్వామ్యంతో రూపుదిద్దుకున్న ఇంటర్నేషనల్ నార్త్-సౌత్ ట్రాన్స్పోర్ట్ కారిడార్ (INSTC) సుమారు 7,200 కిలోమీటర్ల పొడవునా రైలు, రోడ్డు, సముద్ర మార్గాల కలయికతో నడుస్తోంది. దీని పశ్చిమ మార్గం రష్యా, అజర్బైజాన్, ఇరాన్ మీదుగా వెళ్తుండగా, తూర్పు మార్గం కజాఖ్స్తాన్, తుర్క్మెనిస్తాన్ ద్వారా ఇరాన్కు చేరుకుంటుంది. అక్కడి నుంచి సముద్ర మార్గంలో సరుకులు భారత్కు చేరుకుంటాయి. అయితే ఇప్పుడు ప్రతిపాదనలో ఉన్న కొత్త మార్గం ఈ రవాణాను మరింత ఈజీగా మార్చేందుకు ఉద్దేశించింది.
ప్రపంచ ఇంధన రవాణాలో కీలకమైన హోర్ముజ్ జలసంధి ద్వారా గ్లోబల్ ఆయిల్ ఎగుమతుల్లో 25 శాతం, ద్రవీకృత సహజ వాయువు ఎగుమతుల్లో 20 శాతం జరుగుతాయి. అలాగే నల్లసముద్రం, మర్మారా సముద్రాన్ని కలిపే బోస్ఫరస్ జలసంధిని టర్కీ నియంత్రిస్తోంది. పశ్చిమాసియాలో పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతల వల్ల ఈ రెండు ప్రాంతాల్లో నౌకా రవాణాకు ఆటంకాలు ఎదురవుతున్నాయి.
ఈ నేపథ్యంలోనే రష్యా ఆసియాతో తన వ్యాపారాన్ని సురక్షితంగా నిర్వహించుకోవడానికి ఈ కొత్త మార్గాల వైపు చూస్తోంది. అయితే విభిన్న రైల్వే గేజ్ వ్యవస్థలు, సరిహద్దు తనిఖీలు, మౌలిక సదుపాయాల కొరత వంటివి ఈ రైలు మార్గానికి పెద్ద సవాళ్లుగా నిలవనున్నాయి. అయినప్పటికీ, భారత్-రష్యా ద్వైపాక్షిక వ్యాపారాన్ని 2030 నాటికి 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేర్చాలనే లక్ష్యానికి ఈ కారిడార్లు ఎంతో కీలకం కానున్నాయి.
ఈ ప్రతిపాదిత రైలు మార్గంపై అఫ్గానిస్తాన్లోని తాలిబాన్ ప్రభుత్వం సానుకూలంగా స్పందించింది. అఫ్గానిస్తాన్ ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధి అబ్దుల్ రెహ్మాన్ హబీబ్ మాట్లాడుతూ, తమ భూభాగం మీదుగా వెళ్లే రైల్వే లైన్ భద్రతకు తాము హామీ ఇస్తామని, ఇటువంటి ప్రాజెక్టుల వల్ల తమ దేశంలో ఉద్యోగాలు, ట్రాన్సిట్ ఫీజు పెరుగుతాయని చెప్పారు. కాగా, 2025లో తాలిబాన్పై ఆంక్షలు ఎత్తివేసిన రష్యా, మే 2026లో వారితో సైనిక-సాంకేతిక సహకార ఒప్పందం కూడా కుదుర్చుకుంది.
అయితే ఈ ప్రాజెక్టుకు ప్రధాన అడ్డంకి పాకిస్తాన్ అయ్యే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. గ్యాస్ కొరత ఉన్నప్పటికీ TAPI (తుర్క్మెనిస్తాన్-అఫ్గానిస్తాన్-పాకిస్తాన్-ఇండియా) గ్యాస్ పైప్లైన్ ప్రాజెక్ట్ను భారత్కు ప్రయోజనం చేకూరుతుందనే కారణంతో పాకిస్తాన్ అడ్డుకున్న చరిత్ర ఉంది. ఈ రైల్వే లైన్ విషయంలోనూ పాక్ వైఖరి అనుమానాస్పదంగానే ఉండే అవకాశం ఉంది.
ఈ ప్రకటన వెలువడే ముందే, ఆగస్టు 7న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 12వ 'ఇండియా-రష్యా వర్కింగ్ గ్రూప్ ఆన్ మోడర్నైజేషన్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ కోఆపరేషన్' సమావేశంలో ఇరుదేశాలు అనేక అంశాలపై చర్చించాయి. రైల్వే మౌలిక సదుపాయాలు, భారత్ వందే భారత్ ప్రాజెక్ట్, సిగ్నలింగ్ వ్యవస్థల్లో పరస్పర సహకారంపై ఇరు దేశాలు అవకాశాలను పరిశీలించాయి.
దీనితో పాటు డ్రోన్లు, 3D ప్రింటింగ్, రష్యన్ SJ-100 ప్రాంతీయ విమానాల తయారీ, విమాన ఇంజిన్ల అభివృద్ధి వంటి ఇతర పారిశ్రామిక రంగాల విస్తరణపై కూడా ఇరు దేశాలు సుదీర్ఘంగా చర్చించాయి. అంతర్జాతీయ సముద్ర మార్గాల్లో చిక్కులు ఎదురవుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో భూమార్గాల అభివృద్ధి ఇరు దేశాల ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు అత్యంత కీలకమని రష్యా స్పష్టం చేస్తోంది.
